Σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ υπολογίζονται οι ζημιές που προκλήθηκαν λόγω της καταστροφής των προϊόντων μέσα στα ψυγεία των σούπερ μάρκετ που δέχτηκαν την κυβερνοεπίθεση πριν λίγες ημέρες. Ο φόβος να συμβεί κάτι ανάλογο και στα φορτηγά ψυγεία και ρυμουλκούμενα έχει εξαπλωθεί και στους ιδιοκτήτες των στόλων που μεταφέρουν ευαλλοίωτα προϊόντα.
Και, δυστυχώς, από τεχνικής πλευράς, αυτό δεν αποκλείεται.
Το ρεπορτάζ της Θάλειας Αγριμανάκη για το ΤΡΟΧΟΙ & ΤΙR είναι αποκαλυπτικό.
Ο νέος κίνδυνος για την εφοδιαστική των τροφίμων
Σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια της ψυκτικής αλυσίδας προκαλεί περιστατικό κυβερνοεπίθεσης που επηρέασε δεκάδες σούπερ μάρκετ στην Ευρώπη. Η απομακρυσμένη μεταβολή της λειτουργίας των ψυκτικών εγκαταστάσεων οδήγησε σε αύξηση της θερμοκρασίας και μαζική απόσυρση προϊόντων, αναδεικνύοντας έναν νέο κίνδυνο για την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων.
Δεκάδες καταστήματα σούπερ μάρκετ σε έξι ευρωπαϊκές χώρες βρέθηκαν αντιμέτωπα με σοβαρή διαταραχή της λειτουργίας των ψυκτικών τους εγκαταστάσεων, έπειτα από περιστατικό που αποδίδεται σε κυβερνοεπίθεση. Σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC, η επίθεση επηρέασε συστήματα ψύξης και κατάψυξης, προκαλώντας αύξηση της θερμοκρασίας και καθιστώντας αναγκαία την απόσυρση και καταστροφή μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων.
Οι οικονομικές απώλειες εκτιμάται, σύμφωνα με τοπικά μέσα ενημέρωσης, ότι ανέρχονται σε εκατομμύρια ευρώ, καθώς προϊόντα που απαιτούν συγκεκριμένες συνθήκες θερμοκρασίας κρίθηκαν ακατάλληλα για διάθεση.
Το περιστατικό αναδεικνύει μια λιγότερο ορατή, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη απειλή για τη σύγχρονη εφοδιαστική αλυσίδα: την εξάρτηση των συστημάτων διατήρησης τροφίμων από ψηφιακές υποδομές και εφαρμογές απομακρυσμένου ελέγχου (μέσω τηλεματικής).
Έξι χώρες στο επίκεντρο
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, περίπου 40 καταστήματα του ομίλου Delhaize στο Βέλγιο και το Λουξεμβούργο επηρεάστηκαν από το περιστατικό, ενώ προβλήματα καταγράφηκαν και σε μικρότερο αριθμό καταστημάτων στη Σουηδία, την Ιρλανδία, την Ολλανδία και την Εσθονία.
Σε ορισμένα από τα επηρεαζόμενα καταστήματα, η θερμοκρασία στους καταψύκτες φέρεται να έφτασε ακόμη και τους 50 βαθμούς Κελσίου, επίπεδο που καθιστά αδύνατη τη διατήρηση κατεψυγμένων προϊόντων.
Οι εργαζόμενοι αναγκάστηκαν να απομακρύνουν προϊόντα από τα ψυγεία και τους καταψύκτες, ενώ σημαντικές ποσότητες τροφίμων οδηγήθηκαν σε καταστροφή.
Πέρα από την άμεση οικονομική ζημιά, τέτοιου είδους περιστατικά δημιουργούν πρόσθετες ανάγκες για ελέγχους ασφαλείας τροφίμων, αποκατάσταση των εγκαταστάσεων και αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Πώς η κυβερνοεπίθεση επηρέασε τα συστήματα ψύξης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο φέρεται να πραγματοποιήθηκε η επίθεση.
Η βελγική εταιρεία Sabcobel, η οποία κατασκευάζει μέρος του επηρεαζόμενου ψυκτικού εξοπλισμού, ανέφερε ότι οι εξατμιστές («βαπορέτα») των εγκαταστάσεων τέθηκαν σε λειτουργία απόψυξης (defrost mode), με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας στο εσωτερικό των ψυγείων και των καταψυκτών.
Η λειτουργία απόψυξης αποτελεί κανονική διαδικασία των επαγγελματικών ψυκτικών συστημάτων, καθώς χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση του πάγου που συσσωρεύεται στους εξατμιστές (evaporators). Ωστόσο, η ενεργοποίησή της εκτός του προβλεπόμενου κύκλου ή για υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη διατήρηση της απαιτούμενης θερμοκρασίας.
Στην προκειμένη περίπτωση, οι εγκαταστάσεις φέρεται να δέχθηκαν μη εξουσιοδοτημένες εντολές που άλλαξαν τον τρόπο λειτουργίας τους.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Sabcobel δήλωσε στο βελγικό πρακτορείο ειδήσεων Belga ότι επρόκειτο για κυβερνοεπίθεση και ότι τα τεχνικά συνεργεία εργάζονταν καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας και του πρωινού, προκειμένου να αποσυνδέσουν τις επηρεαζόμενες μονάδες από το δίκτυο.
Μέχρι τη δημοσιοποίηση των σχετικών πληροφοριών, δεν είχε αποσαφηνιστεί ποιος βρισκόταν πίσω από την επίθεση.
Είχε προηγηθεί ανάλογο περιστατικό στη Γαλλία
Η υπόθεση αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς, σύμφωνα με το BBC, είχε προηγηθεί αντίστοιχο περιστατικό τον προηγούμενο μήνα, το οποίο επηρέασε εκατοντάδες γαλλικά σούπερ μάρκετ.
Και σε εκείνη την περίπτωση αναφέρθηκε η ενεργοποίηση της λειτουργίας απόψυξης των ψυκτικών εγκαταστάσεων.
Η ομοιότητα στον τρόπο εκδήλωσης των προβλημάτων δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με πιθανές κοινές ευπάθειες των συστημάτων ελέγχου, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει ότι τα περιστατικά συνδέονται μεταξύ τους ή ότι προέρχονται από τους ίδιους δράστες.
Η διασύνδεση των επαγγελματικών εγκαταστάσεων ψύξης με δίκτυα απομακρυσμένης παρακολούθησης προσφέρει σημαντικά λειτουργικά πλεονεκτήματα, αλλά ταυτόχρονα διευρύνει την επιφάνεια πιθανών κυβερνοεπιθέσεων.
Περισσότερα από 100 καταστήματα επηρεάστηκαν – Επέκταση των περιστατικών σε επτά χώρες
Νεότερες πληροφορίες από το AFP, το Reuters και εξειδικευμένα μέσα κυβερνοασφάλειας δείχνουν ότι η έκταση του περιστατικού είναι μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνεται στην αρχική ανάρτηση του BBC.
Σύμφωνα με τις αναφορές της 2ας Νοεμβρίου, προβλήματα εντοπίστηκαν και στη Φινλανδία, ανεβάζοντας σε τουλάχιστον επτά τον αριθμό των ευρωπαϊκών χωρών που επηρεάστηκαν. Το BleepingComputer καταγράφει περισσότερα από 115 επηρεαζόμενα καταστήματα και επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων 15 καταστήματα Carrefour στο Βέλγιο και 13 SuperValu στην Ιρλανδία.
Η βελγική ομοσπονδιακή εισαγγελία ξεκίνησε έρευνα για το περιστατικό, ενώ το Κέντρο Κυβερνοασφάλειας του Βελγίου επιβεβαίωσε ότι έχει ενημερωθεί σχετικά.
Η ψυκτική αλυσίδα ως κρίσιμη ψηφιακή υποδομή
Για τον κλάδο των Logistics, η συγκεκριμένη υπόθεση ξεπερνά τα όρια ενός περιστατικού κυβερνοασφάλειας στο λιανεμπόριο.
Η ψυκτική αλυσίδα αποτελεί ένα συνεχές σύστημα ελεγχόμενων συνθηκών, που ξεκινά από την παραγωγή και την αποθήκευση, συνεχίζεται με τη μεταφορά σε φορτηγά-ψυγεία και ολοκληρώνεται με τη διατήρηση των προϊόντων στα σημεία πώλησης.
Η αστοχία σε οποιοδήποτε στάδιο μπορεί να ακυρώσει την προσπάθεια διατήρησης των κατάλληλων συνθηκών σε όλα τα προηγούμενα στάδια.
Ένα φορτίο κατεψυγμένων τροφίμων, για παράδειγμα, μπορεί να έχει μεταφερθεί με απόλυτη συνέπεια ως προς τις απαιτούμενες θερμοκρασίες, να έχει παραδοθεί εγκαίρως και να έχει παραληφθεί χωρίς καμία απόκλιση. Εάν, όμως, το ψυκτικό σύστημα του καταστήματος παραβιαστεί ψηφιακά, η ποιότητα και η ασφάλεια των προϊόντων ενδέχεται να τεθούν σε κίνδυνο μέσα σε λίγες ώρες.
Αυτό σημαίνει ότι η κυβερνοασφάλεια δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τα πληροφοριακά συστήματα των επιχειρήσεων, αλλά και τον φυσικό εξοπλισμό που διατηρεί την εφοδιαστική αλυσίδα σε λειτουργία.
Από τις αποθήκες στα φορτηγά-ψυγεία: Ένας κίνδυνος που αφορά ολόκληρο τον κλάδο
Η τεχνολογία απομακρυσμένης παρακολούθησης χρησιμοποιείται ολοένα περισσότερο σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης και μεταφοράς προϊόντων ελεγχόμενης θερμοκρασίας.
Στις σύγχρονες υποδομές περιλαμβάνονται αισθητήρες θερμοκρασίας, συστήματα ειδοποιήσεων, πλατφόρμες τηλεματικής, ηλεκτρονικοί ελεγκτές ψύξης και εφαρμογές απομακρυσμένης διαχείρισης.
Αντίστοιχες τεχνολογίες συναντώνται και στα φορτηγά-ψυγεία, επιτρέποντας στις μεταφορικές επιχειρήσεις να παρακολουθούν την κατάσταση των φορτίων σε πραγματικό χρόνο.
Η ψηφιοποίηση αυτή προσφέρει σημαντικά οφέλη, καθώς επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό αποκλίσεων, τη μείωση των απωλειών και την καλύτερη τεκμηρίωση των συνθηκών μεταφοράς.
Ωστόσο, κάθε πρόσθετη σύνδεση δημιουργεί και μια πιθανή δίοδο μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης, εφόσον δεν εφαρμόζονται επαρκή μέτρα προστασίας.
Αξίζει να διευκρινιστεί ότι δεν έχουν αναφερθεί στο συγκεκριμένο περιστατικό επιθέσεις σε φορτηγά-ψυγεία. Η περίπτωση των ευρωπαϊκών σούπερ μάρκετ αποτελεί, ωστόσο, χαρακτηριστικό παράδειγμα του κινδύνου που μπορεί να αντιμετωπίσουν και άλλες συνδεδεμένες υποδομές ψύξης.
Το κόστος δεν περιορίζεται στα κατεστραμμένα τρόφιμα
Η οικονομική επίπτωση μιας τέτοιας επίθεσης δεν εξαντλείται στην αξία των προϊόντων που αποσύρονται.
Για τις επιχειρήσεις λιανεμπορίου και τους συνεργάτες τους στην εφοδιαστική αλυσίδα, η αποκατάσταση της κανονικής λειτουργίας μπορεί να απαιτήσει έκτακτες παραδόσεις, πρόσθετα δρομολόγια διανομής, αναδιοργάνωση αποθεμάτων και επαναπρογραμματισμό των παραγγελιών.
Παράλληλα, δημιουργούνται ανάγκες για ασφαλή απομάκρυνση των ακατάλληλων τροφίμων, τεχνικό έλεγχο του εξοπλισμού και επιβεβαίωση ότι οι εγκαταστάσεις μπορούν να λειτουργήσουν ξανά χωρίς κίνδυνο.
Χαρακτηριστικό είναι ότι, σύμφωνα με το πρακτορείο EFE, ορισμένες επιχειρήσεις στο Βέλγιο χρησιμοποίησαν φορτηγά-ψυγεία για να διατηρήσουν τα αποθέματά τους σε κατάλληλες συνθήκες, περιορίζοντας τις πιθανές απώλειες.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει και έναν διαφορετικό ρόλο για τις εταιρείες μεταφορών ελεγχόμενης θερμοκρασίας: πέρα από την καθημερινή διανομή προϊόντων, μπορούν να αποτελέσουν κρίσιμο κρίκο στα σχέδια επιχειρησιακής συνέχειας των πελατών τους.
Η κυβερνοασφάλεια μπαίνει στην ατζέντα των logistics
Το περιστατικό φέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη προστασίας των συστημάτων επιχειρησιακής τεχνολογίας (Operational Technology – OT), δηλαδή των ψηφιακών συστημάτων που ελέγχουν φυσικές εγκαταστάσεις και μηχανήματα.
Για τις επιχειρήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας, η προστασία αυτή προϋποθέτει συνδυασμό τεχνικών και οργανωτικών μέτρων, όπως ο περιορισμός της απομακρυσμένης πρόσβασης, η τακτική ενημέρωση του λογισμικού, η χρήση ασφαλών συνδέσεων, η παρακολούθηση ασυνήθιστων μεταβολών θερμοκρασίας και η ύπαρξη εναλλακτικών διαδικασιών λειτουργίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η συνεργασία με τους κατασκευαστές και τους συντηρητές του εξοπλισμού, καθώς η ασφάλεια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την επιχείρηση που χρησιμοποιεί την εγκατάσταση.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις της Sabcobel που μεταδόθηκαν από ευρωπαϊκά μέσα, σε ορισμένα από τα επηρεαζόμενα συστήματα δεν αρκεί μια απλή ενημέρωση λογισμικού, αλλά απαιτούνται και φυσικές τροποποιήσεις των εγκαταστάσεων.
Το μήνυμα για τον κλάδο είναι σαφές: όσο περισσότερο ψηφιοποιούνται οι μεταφορές, οι αποθήκες και οι υποδομές ψύξης, τόσο περισσότερο η κυβερνοασφάλεια μετατρέπεται σε βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της επιχειρησιακής συνέχειας.
Η περίπτωση των ευρωπαϊκών σούπερ μάρκετ δείχνει ότι μια κυβερνοεπίθεση δεν χρειάζεται να διακόψει ένα πληροφοριακό σύστημα ή να υποκλέψει δεδομένα για να προκαλέσει σημαντική οικονομική ζημιά. Αρκεί να επηρεάσει τη λειτουργία μιας κρίσιμης εγκατάστασης, ώστε οι συνέπειες να μεταφερθούν άμεσα από τον ψηφιακό στον φυσικό κόσμο.
Στο στόχαστρο και ελληνική επιχείρηση – Ψυγεία κρεοπωλείου ρυθμίστηκαν στους 15°C
Ανάλογο περιστατικό καταγγέλθηκε και στην Ελλάδα, εντείνοντας τον προβληματισμό για την κυβερνοασφάλεια των επαγγελματικών εγκαταστάσεων ψύξης.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ, που δημοσιοποιήθηκε στις 3 Νοεμβρίου, επιχείρηση εμπορίας κρέατος στην Κηφισιά διαπίστωσε ότι άγνωστοι είχαν αποκτήσει πρόσβαση στο ψηφιακό σύστημα ελέγχου των ψυγείων της, μεταβάλλοντας τις ρυθμίσεις θερμοκρασίας στους 15 βαθμούς Κελσίου.
Το πρόβλημα εντοπίστηκε περίπου στις 4 τα ξημερώματα, όταν οι εργαζόμενοι προσήλθαν για την προετοιμασία παραγγελιών χονδρικής. Αρχικά θεωρήθηκε ότι επρόκειτο για τεχνική βλάβη, ωστόσο οι προσπάθειες επαναφοράς των ρυθμίσεων απέτυχαν, καθώς το σύστημα δεν επέτρεπε την παρέμβαση των υπευθύνων.
Ο τεχνικός της επιχείρησης κατάφερε να ανακτήσει τον έλεγχο έπειτα από περίπου δύο ώρες, αποτρέποντας την καταστροφή των αποθεμάτων κρέατος. Όπως διευκρίνισε ο ιδιοκτήτης, η πραγματική θερμοκρασία των ψυγείων δεν έφτασε φυσικά στους 15°C, αλλά σε αυτό το επίπεδο είχαν οριστεί οι ρυθμίσεις από τους εισβολείς.
Μετά το περιστατικό, η επιχείρηση προχώρησε στην απενεργοποίηση της ασύρματης σύνδεσης των ψυκτικών εγκαταστάσεων, ενώ ο ιδιοκτήτης ανέφερε ότι ανάλογα προβλήματα είχαν παρουσιαστεί και σε δύο ακόμη επιχειρήσεις της περιοχής.
Παρότι δεν έχει επιβεβαιωθεί σύνδεση με τις κυβερνοεπιθέσεις που έπληξαν τα ευρωπαϊκά σούπερ μάρκετ, η ομοιότητα των περιστατικών αναδεικνύει την ευπάθεια των συνδεδεμένων συστημάτων ψύξης.
Για τις επιχειρήσεις αποθήκευσης, διανομής και εμπορίας τροφίμων, η συγκεκριμένη εξέλιξη υπογραμμίζει ότι η διασφάλιση της ψυκτικής αλυσίδας δεν περιορίζεται πλέον στον μηχανολογικό εξοπλισμό και στην παρακολούθηση της θερμοκρασίας, αλλά επεκτείνεται και στην προστασία των ψηφιακών συστημάτων που ελέγχουν τη λειτουργία του.
