Η περιορισμένη διαθεσιμότητα πετρελαίου κίνησης, τα χαμηλά αποθέματα και το αυξημένο κόστος μεταφοράς καυσίμων διατηρούν την πίεση στις τιμές. Η IRU προειδοποιεί ότι η ευρωπαϊκή αγορά δύσκολα θα επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα πριν από το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Η κρίση στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου κίνησης όχι μόνο δεν έχει ξεπεραστεί, αλλά ενδέχεται να συνεχίσει να επιβαρύνει τις επιχειρήσεις οδικών μεταφορών και κατά τη διάρκεια του 2027. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας ανάλυσης της Διεθνούς Ένωσης Οδικών Μεταφορών (IRU), η οποία καταγράφει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τη διαθεσιμότητα diesel, το κόστος διύλισης, τις διεθνείς μεταφορές καυσίμων και τα αποθέματα.
Παρά τη μικρή αποκλιμάκωση που σημειώθηκε στις αρχές Οκτωβρίου, η σταθμισμένη μέση τιμή του diesel στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαμορφώθηκε στις 15 Οκτωβρίου στα 2,17 ευρώ ανά λίτρο, παραμένοντας αυξημένη κατά 33% σε σχέση με τον Φεβρουάριο.
Η IRU επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στην τιμή του αργού πετρελαίου. Η διαθεσιμότητα διυλισμένων προϊόντων, οι περιορισμένες δυνατότητες αύξησης της παραγωγής και οι δυσλειτουργίες στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα δημιουργούν συνθήκες παρατεταμένης αστάθειας.
Το αργό πετρέλαιο επιστρέφει στην αγορά, όχι όμως και το diesel
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε η IRU από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), οι εξαγωγές αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή έχουν ανακάμψει σημαντικά, φτάνοντας τον Σεπτέμβριο τα 13,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, περίπου στο 75% των προπολεμικών επιπέδων.
Η ανάκαμψη αυτή, ωστόσο, δεν παρατηρείται στα διυλισμένα προϊόντα.
Οι εξαγωγές τους από τη Μέση Ανατολή περιορίστηκαν τον Σεπτέμβριο στα 1,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, έναντι 4,7 εκατομμυρίων πριν από τον πόλεμο.
Η εικόνα επιδεινώθηκε περαιτέρω τον Οκτώβριο, καθώς κατά το πρώτο δωδεκαήμερο του μήνα οι ροές προϊόντων μέσω των Στενών του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένου του υγραερίου, υποχώρησαν στα 1,33 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Η διαφορά αυτή είναι καθοριστική. Ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμο αργό πετρέλαιο, η παραγωγή diesel εξαρτάται από τη λειτουργία των διυλιστηρίων, τις διαθέσιμες παραγωγικές δυνατότητες και την πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.
Μειωμένες εξαγωγές και ιστορικά χαμηλά αποθέματα
Πρόσθετη πίεση προκαλεί η μεγάλη υποχώρηση των ρωσικών εξαγωγών diesel.
Σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global που επικαλείται η IRU, οι ρωσικές εξαγωγές περιορίστηκαν κατά μέσο όρο στα 140.000 βαρέλια ημερησίως την περίοδο Ιουλίου–Σεπτεμβρίου, έναντι 693.000 βαρελιών την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Συνολικά, οι παγκόσμιες εξαγωγές diesel διαμορφώθηκαν τον Σεπτέμβριο στα 4,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, μειωμένες κατά 700.000 βαρέλια σε ετήσια βάση.
Παράλληλα, τα παγκόσμια χερσαία αποθέματα πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου μειώθηκαν κατά ακόμη 113 εκατομμύρια βαρέλια τον Σεπτέμβριο, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο τουλάχιστον από το 2016.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η εικόνα των κρατικών αποθεμάτων στις χώρες του ΟΟΣΑ, τα οποία στα τέλη Αυγούστου είχαν περιοριστεί στα 1,03 δισεκατομμύρια βαρέλια, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 1989.
Στις 15 Οκτωβρίου, ο IEA αποφάσισε την επιτάχυνση της διάθεσης στρατηγικών αποθεμάτων, με περισσότερα από 20 εκατομμύρια βαρέλια diesel να προγραμματίζεται να διοχετευθούν στην αγορά το συντομότερο δυνατό.
Ωστόσο, ακόμη και αυτή η ποσότητα θεωρείται περιορισμένη σε σχέση με το μέγεθος του ελλείμματος.
Η Ευρώπη πληρώνει ακριβότερα και τη μεταφορά του καυσίμου
Η ευρωπαϊκή αγορά αντιμετωπίζει μια πρόσθετη επιβάρυνση: την αύξηση του κόστους μεταφοράς πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων.
Οι ανακατατάξεις στις θαλάσσιες εμπορευματικές ροές έχουν οδηγήσει σε μεγαλύτερες διαδρομές, περιορισμένη διαθεσιμότητα δεξαμενόπλοιων και υψηλότερους ναύλους.
Σύμφωνα με την IRU, στις 14 και 15 Οκτωβρίου οι ναύλοι δεξαμενόπλοιων μεταφοράς καθαρών πετρελαϊκών προϊόντων από τη Μέση Ανατολή έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα που καταγράφει η Argus Media από το 2005.
Ταυτόχρονα, η υποχώρηση του ευρώ έναντι του δολαρίου αυξάνει το κόστος εισαγωγής καυσίμων για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Πρόκειται για μια σύνθετη κατάσταση, στην οποία ακόμη και μια σχετική σταθεροποίηση της τιμής του αργού δεν συνεπάγεται αντίστοιχη αποκλιμάκωση της τιμής του diesel.
Στα 2,27 ευρώ το ιστορικό υψηλό στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Η σταθμισμένη μέση τιμή diesel στην ΕΕ έφτασε στις 27 Σεπτεμβρίου τα 2,27 ευρώ ανά λίτρο, σημειώνοντας νέο ιστορικό υψηλό σύμφωνα με τη σειρά στοιχείων της IRU.
Στις 7 Οκτωβρίου υποχώρησε στα 2,15 ευρώ, κυρίως λόγω φορολογικών παρεμβάσεων και άλλων μέτρων που εφαρμόστηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, η αποκλιμάκωση αποδείχθηκε προσωρινή, με τη μέση τιμή να ανεβαίνει εκ νέου στα 2,17 ευρώ στις 15 Οκτωβρίου.
Οι υψηλότερες τιμές καταγράφηκαν στη Δανία, με 2,56 ευρώ ανά λίτρο, και στην Ολλανδία, με 2,53 ευρώ. Ακολουθούν η Γαλλία, το Βέλγιο και η Φινλανδία, με τιμές περίπου 2,35 ευρώ.
Αντίθετα, μεταξύ των χωρών με τις χαμηλότερες τιμές, εξαιρουμένης της Μάλτας, βρίσκονται η Πολωνία με 1,81 ευρώ, η Κροατία με 1,83 ευρώ και η Ισπανία με 1,87 ευρώ ανά λίτρο.
Οι διαφορές αυτές συνδέονται σε σημαντικό βαθμό με τις εθνικές παρεμβάσεις για τον περιορισμό των επιπτώσεων της ενεργειακής κρίσης.
Το HVO100 γίνεται πιο ανταγωνιστικό στη Γερμανία
Μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη που καταγράφει η IRU αφορά το ανανεώσιμο diesel HVO100.
Στη Γερμανία, από τα μέσα Αυγούστου, οι τιμές χονδρικής του HVO100 διαμορφώνονται για πρώτη φορά χαμηλότερα από εκείνες του συμβατικού diesel B7.
Στη λιανική, η διαφορά τιμής έχει περιοριστεί σε αρκετά πρατήρια στα 4–8 λεπτά ανά λίτρο, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το HVO100 πωλείται φθηνότερα.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με το γεγονός ότι το HVO δεν παράγεται από αργό πετρέλαιο, αλλά και με αλλαγές στο γερμανικό σύστημα πιστώσεων για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Πάντως, οι διαθέσιμες ποσότητες παραμένουν σχετικά μικρές και δεν μπορούν από μόνες τους να καλύψουν το έλλειμμα του συμβατικού diesel.
Η κρίση μπορεί να συνεχιστεί και το 2027
Το σημαντικότερο συμπέρασμα της ανάλυσης αφορά τη διάρκεια της κρίσης.
Ο IEA εκτιμά ότι η αγορά gasoil θα μπορούσε να επιστρέψει σε πλεόνασμα κατά το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι θα αποκατασταθούν άμεσα τα αποθέματα που έχουν εξαντληθεί κατά τη διάρκεια του 2026.
Αντιθέτως, ο Οργανισμός εκτιμά ότι η αγορά θα παραμείνει περιορισμένη ως προς την προσφορά για μεγάλο μέρος του 2027, ενώ η ουσιαστική αναπλήρωση των αποθεμάτων δύσκολα θα ξεκινήσει πριν από το δεύτερο εξάμηνο.
Πρόσθετη πίεση αναμένεται να ασκήσει και η χειμερινή περίοδος, καθώς η αυξημένη ζήτηση για πετρέλαιο θέρμανσης θα ανταγωνιστεί τη ζήτηση για diesel κίνησης.
Η IRU θεωρεί επομένως απίθανη την επιστροφή των τιμών στα προπολεμικά επίπεδα πριν από το δεύτερο εξάμηνο του 2027, χωρίς αυτό να αποτελεί βέβαιη πρόβλεψη για την πορεία των τιμών.
Τι σημαίνει για τις επιχειρήσεις οδικών μεταφορών
Για τις επιχειρήσεις εμπορευματικών μεταφορών και τουριστικών λεωφορείων, η παρατεταμένη κρίση του diesel δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον προγραμματισμού.
Η αύξηση του κόστους καυσίμων επηρεάζει άμεσα την κερδοφορία, ιδίως όταν οι μεταφορικές υπηρεσίες παρέχονται βάσει συμβάσεων με προκαθορισμένες τιμές.
Στην περίπτωση των τουριστικών λεωφορείων, όπου οι συμφωνίες με ταξιδιωτικούς οργανισμούς μπορεί να έχουν συναφθεί αρκετούς μήνες πριν από την εκτέλεση του έργου, οι έντονες διακυμάνσεις των τιμών δημιουργούν πρόσθετο οικονομικό κίνδυνο.
Αντίστοιχα, στις εμπορευματικές μεταφορές, οι επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς αναπροσαρμογής του μεταφορικού κομίστρου καλούνται να απορροφήσουν σημαντικό μέρος των αυξήσεων.
Υπό αυτές τις συνθήκες, αποκτούν μεγαλύτερη σημασία οι συμβατικές ρήτρες αναπροσαρμογής καυσίμων, η συστηματική παρακολούθηση του κόστους ανά χιλιόμετρο και η διαχείριση της ρευστότητας.
Η IRU επισημαίνει, τέλος, ότι οι κυβερνητικές φορολογικές ελαφρύνσεις μπορούν να προστατεύσουν προσωρινά τη ρευστότητα των μεταφορικών επιχειρήσεων, αλλά δεν αντιμετωπίζουν το βασικό πρόβλημα της περιορισμένης διαθεσιμότητας καυσίμων.
Η εξασφάλιση επαρκούς προσφοράς diesel και η οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων αποτελούν δύο διαφορετικές, αλλά εξίσου κρίσιμες προκλήσεις.
Πηγή στοιχείων: IRU, «Diesel: all indicators turning red», 16 Οκτωβρίου 2026. Δημοσιογραφική επεξεργασία: ΤΡΟΧΟΙ & TIR.
https://www.iru.org/news-resources/newsroom/diesel-all-indicators-turning-red?utm_source=chatgpt.com